Het heden van het slavernijverleden

Het verleden

De ¨ontdekking¨ en bezetting van Amerika door Europese mogendheden, en vervolgens de Transatlantische mensenhandel, vormden eeuwen geleden het begin van het wereldwijd proces, tegenwoordig bekend als globalisering. Een dynamisch, ongelijk en gewelddadig proces, dat heeft geleid tot ongekende vooruitgang enerzijds, en anderzijds tot ongekende onderdrukking en menselijk leed. Vijf eeuwen later zijn de gevolgen van de slavenhandel nog alom aanwezig.

Ook buiten het huidige Suriname en de Antillen was er een Nederlandse rol in de slavenhandel. Nederlandse zeevaarders waren toeleveranciers én rivalen van de Spaanse koloniën, en tachtig gouden jaren lang waren ¨wij¨ de baas in Brazilië. ¨Onze zeehelden¨ vielen de Spaanse vloten en havens aan om het goud en zilver buit te maken, dat geketende Afrikaanse en Indiaanse arbeiders uit de mijnen dolven. Tijdens ¨onze gouden eeuw¨ verviel langzaamaan de macht van het Spaanse rijk, maar het Amerikaanse continent bleef nog eeuwenlang onder koloniaal bewind.

Mensen werden geroofd uit Afrika en ingezet in de mijnen en op de plantages. Hun nazaten wonen nog steeds met miljoenen langs de kusten van de Caribische Zee, de Stille Oceaan, de eilanden en de binnenlanden: in Suriname en de Guyana´s, Brazilië en Colombia, Ecuador, Panama en Costa Rica, Nicaragua en Honduras, Belize en Guatemala, de Dominicaanse Republiek, Cuba, Venezuela, Jamaica, Haiti, Guadalupe… Daar rust een lange en pijnlijke geschiedenis, die ook Nederland raakt.

 

Muurschildering in Bluefields, Nicaragua. Kapitein Blaauvelt ontscheept zijn menselijke handelswaar.

 

 

De nasleep en de huidige omstandigheden van de Afro-Amerikaanse nazaten, mannen en vrouwen, zijn daar net als elders gekenmerkt door achterstelling, discriminatie, geweld en verzet. En ook zij bewaren hun cultuur en identiteit, hun muziek en gewoontes, en strijden voor erkenning en gelijkwaardigheid.

 

“Vrijheid op een briefje” van de Gouverneur van Suriname. (Amsterdam Museum)

 

Lang na de afschaffing van de slavernij worden de Afro-Caribische volken, evenals de inheemse volken, nog altijd onderworpen aan uitbuiting, onteigening en geweld. Vaak in het kader van produktie van exportgewassen en grondstoffen: bananenplantages, oliepalmen, cacao, goudmijnen, steenkool. Zaken waarin Nederland (Amsterdam) een rol speelt in de internationale handel. En tegenwoordig wonen nazaten van al deze volkeren ook in Amsterdam, en bezoeken de stad als een internationale ontmoetingsplaats.

 

Het herdenken

Als in Nederland, en met name Amsterdam, wordt gesproken over de herdenking aan de slavernijperiode, komen vele aspecten en vragen aan de orde. Vele organisaties en personen zijn in dit veld actief en hebben al grote stappen gezet, waaronder het Nationaal Monument, de Keti Koti viering en vele initiatieven in het onderwijs, onderzoek en voorlichting. De stichting LASO wil hierbij aansluiten en de aandacht leggen op het perspectief van de slavernijperiode in het hele Caribisch gebied, Midden- en Zuid Amerika.

 

Expositie The Black Archives, Amsterdam 2018

 

Het plan voor een Nationaal Slavernijmuseum (ofwel een “museale voorziening” in enige vorm) is van groot belang om deze nog levende geschiedenis een plaats te geven in de stad en door te geven aan haar inwoners, haar bezoekers en vooral aan de toekomstige generaties. De levendige discussie van de laatste maanden laat zien hoe actueel het onderwerp nog altijd is, hoe diep de erfenis van de slavernij de samenleving doordringt, hoe onrecht en ongelijkheid nog steeds voortwoekeren. Het streven naar een slavernijmuseum is daarom niet alleen een historische, maar vooral een maatschappelijke en culturele beweging. In een Museum over het slavernijverleden horen ook de verhalen van vandaag. Dit geldt zowel voor Amsterdam als voor andere wereldsteden die nog steeds zoveel rijkdom en ongelijkheid etaleren, zoals bijvoorbeeld Londen.

 

 

Standbeeld van Elieser in Amstelveen. Keti Koti herdenking, 2018.

 

 

Samen met andere partijen wil de stichting LASO hieraan bijdragen. Wij onderhouden contacten met onderzoekers en sociale bewegingen in vele landen. Ook werken we al jarenlang voor betere verhoudingen binnen de multiculturele Nederlandse (Amsterdamse) samenleving, voor de waardering van diversiteit in al haar dimensies, en voor de toepassing van de mensenrechten. En we beheren een brede en groeiende collectie beelden en documenten. Graag komen we in gesprek met andere betrokken organisaties en personen.